Tháng 3/2025, Costco ký thỏa thuận lao động mới: lương khởi điểm tối thiểu 20 đô la một giờ ở Mỹ và Canada, lương trung bình vượt 31 đô la một giờ. Người ở bậc cao nhất được tăng một đô la ngay, rồi thêm một đô la nữa vào tháng 3/2026 và tháng 3/2027. Nhân viên năm đầu được nghỉ phép có lương; người làm 30 năm được nghỉ tới sáu tuần3.
Tổng giám đốc Ron Vachris nói thỏa thuận này "reflects our continued commitment to provide industry-leading pay and benefits for our employees".
Trong cùng buổi công bố, giám đốc tài chính Gary Millerchip nói thỏa thuận sẽ tạo ra một gánh nặng ở mức vài phần trăm cho chi phí bán hàng và quản lý3.
Hai câu đó không mâu thuẫn. Chúng là hai nửa của một phép tính mà hầu hết doanh nghiệp chỉ làm một nửa.
Bài báo năm 2006 và câu hỏi nó đặt ra
Wayne F. Cascio, giáo sư quản trị tại Đại học Colorado ở Denver, viết bài "The High Cost of Low Wages" trên Harvard Business Review số tháng 12/2006. Bài rút từ công trình học thuật của ông so sánh Costco với Sam's Club, chuỗi kho hàng của Wal-Mart.
Luận điểm của ông gọn trong một dòng: lương và phúc lợi hà tiện không tự động dẫn tới chi phí thấp hơn về lâu dài1.
Đây không phải lập luận đạo đức. Nó là lập luận kế toán. Chi phí lương nằm trên bảng lương, ai cũng thấy. Chi phí thay người nằm rải rác ở năm, bảy chỗ khác nhau: tuyển dụng, đào tạo, thời gian người mới chưa đạt năng suất, sai sót trong giai đoạn đó, và phần khó định giá nhất là hiểu biết quy trình chỉ nằm trong đầu người đã đi.
Doanh nghiệp quản lý rất chặt dòng thứ nhất và gần như không quản lý dòng thứ hai.
Hai mươi năm sau, con số trong hồ sơ chính thức
Báo cáo thường niên của Costco nộp cho Ủy ban Chứng khoán Mỹ cho năm tài chính kết thúc ngày 31/8/2025 nói những điều sau, bằng chính lời công ty2:
- 341.000 nhân viên toàn cầu, trong đó 223.000 ở Mỹ.
- Khoảng 95% làm việc trong kho hàng và kênh phân phối.
- Lương khởi điểm được nâng thêm 0,50 đô la lên ít nhất 20,00 đô la một giờ cho mọi vị trí mới vào ở Mỹ và Canada.
- Lương giờ trung bình của nhân viên hưởng lương giờ tại Mỹ vào cuối năm 2025 đạt khoảng 32,00 đô la.
- Tỷ lệ giữ người ở Mỹ và Canada năm 2025 vào khoảng 94% với nhân viên đã làm từ một năm trở lên.
Con số 94% là con số đáng nhìn lâu. Nó có nghĩa là trong nhóm đã qua năm đầu, cứ mười sáu người mới có một người rời đi trong năm. Ở ngành bán lẻ, con số này thuộc loại hiếm.
Phép tính mà ai cũng làm được, bằng số của chính mình
Phần hữu ích nhất của câu chuyện Costco không phải mức 32 đô la. Nó là cách đặt bài toán. Bạn làm được điều này sáng mai, trên Excel, với dữ liệu đã có:
Bước một. Lấy số người nghỉ việc trong 12 tháng qua ở một vị trí cụ thể — một vị trí thôi, đừng làm cả công ty. Ví dụ nhân viên bán hàng tại cửa hàng.
Bước hai. Với mỗi lần thay người, cộng bốn khoản: chi phí tuyển (quảng cáo, thời gian của người phỏng vấn), chi phí đào tạo (lương người học cộng lương người kèm), phần năng suất thiếu hụt trong thời gian người mới chưa đạt chuẩn, và chi phí phát sinh do sai sót trong giai đoạn đó.
Bước ba. Nhân với số lần thay người. Đó là hóa đơn thay người của một vị trí trong một năm.
Bước bốn. Chia hóa đơn đó cho tổng số người đang giữ vị trí ấy và cho 12. Bạn vừa có con số: mỗi người mỗi tháng, công ty đang trả bao nhiêu cho việc thay người.
Bước năm. So con số đó với mức tăng lương mà bạn đã từ chối ở kỳ xét lương gần nhất.
Phép tính này không bảo đảm sẽ ra kết quả ủng hộ việc tăng lương. Ở nhiều vị trí, kết quả sẽ không ủng hộ. Nhưng lúc đó bạn từ chối tăng lương dựa trên một con số, chứ không dựa trên thói quen.
Phần mà người đi sao chép hay bỏ quên
Costco trả cao được vì mô hình kinh doanh cho phép, và phần lớn doanh nghiệp không có cùng mô hình ấy.
Hãng bán theo kiểu kho hàng với số mã hàng rất ít so với siêu thị thường, nghĩa là mỗi nhân viên phục vụ doanh thu rất lớn. Với doanh thu thuần 269,9 tỷ đô la trong năm tài chính 2025 và 341.000 nhân viên, mỗi nhân viên tương ứng khoảng 790.000 đô la doanh thu2. Hãng còn có nguồn thu phí hội viên, loại doanh thu gần như toàn bộ là lợi nhuận.
Chép mức lương mà không có cấu trúc đó thì chỉ chép được phần chi phí.
Và chính giám đốc tài chính của Costco đã nói thẳng: thỏa thuận lương mới là gánh nặng chi phí. Không có bữa trưa miễn phí ở đây. Điều Costco làm được là trả giá đó một cách có chủ đích, có tính toán, trong một mô hình chịu được nó.
Ba câu hỏi trước khi trích Costco trong bản đề xuất lương
Một, vị trí bạn đang bàn có phải nơi kinh nghiệm tạo ra khác biệt về năng suất không? Nếu người làm ba năm không làm tốt hơn người làm ba tháng, lập luận giữ người yếu đi nhiều.
Hai, thị trường lao động quanh bạn có chặt không? Mức lương cao mua được sự ổn định khi người lao động có lựa chọn khác. Khi họ không có lựa chọn, nó mua được ít hơn.
Ba, bạn có đo được chi phí thay người không, hay chỉ đang ước lượng? Nếu chưa đo, hãy đo trước khi xin ngân sách. Một bản đề xuất có số của chính công ty thuyết phục hơn mọi bài báo Harvard.
