Từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2022, 61 doanh nghiệp ở Anh với khoảng 2.900 nhân viên cùng thử một điều mà phần lớn lãnh đạo coi là bất khả thi: giảm giờ làm mà giữ nguyên lương1,3.
Điều kiện tham gia chỉ có hai: trả đủ 100% lương, và mức giảm giờ làm phải thực chất chứ không phải dồn việc. Cách giảm thì mỗi nơi tự chọn: nghỉ cả ngày thứ Sáu, nghỉ so le giữa các nhóm, hay rút ngắn ngày làm1.
Kết quả được nhóm nghiên cứu của Đại học Cambridge, Boston College và tổ chức Autonomy công bố tháng 2/2023, và nó lan khắp thế giới với một con số: 92%.
Những con số, và con số nào dễ bị trích sai
Trong 61 doanh nghiệp, 56 nơi tiếp tục duy trì tuần bốn ngày sau khi thử nghiệm kết thúc, tức 92%. 18 nơi tuyên bố áp dụng vĩnh viễn ngay tại thời điểm báo cáo1.
Số người nghỉ việc trong giai đoạn thử nghiệm giảm 57%. Về sức khỏe tinh thần, 39% nhân viên cho biết ít căng thẳng hơn và 71% báo mức kiệt sức giảm1.
Phần doanh thu là chỗ cần cẩn thận nhất. Trong số các tổ chức cung cấp được dữ liệu, doanh thu trong kỳ thử nghiệm gần như không đổi, nhích lên khoảng 1,4%3. Nhưng khi so với cùng kỳ các năm trước, mức tăng được báo cáo lên tới khoảng 35%1. Hai con số đo hai thứ khác nhau, và con số 35% không chứng minh rằng tuần bốn ngày tạo ra tăng trưởng. Ai trích con số ấy để bán ý tưởng cho ban giám đốc đang đặt uy tín của mình vào một phép so sánh yếu.
Một năm sau, nhóm nghiên cứu quay lại. Ít nhất 54 trong 61 tổ chức vẫn đang áp dụng, và ít nhất 31 nơi đã biến nó thành chính sách chính thức2,4.
Những giới hạn cần nói thẳng
Thử nghiệm này do một tổ chức vận động chính sách hậu thuẫn, các doanh nghiệp tự nguyện đăng ký tham gia, phần lớn là công ty nhỏ trong lĩnh vực tri thức, và phần lớn dữ liệu do chính người tổ chức thu thập. Không có nhóm đối chứng theo nghĩa chặt chẽ.
Nói vậy không phải để bác bỏ kết quả. Một thử nghiệm có nhóm tự chọn vẫn cho biết điều gì xảy ra ở những nơi muốn thử, và với 61 tổ chức trong sáu tháng thì đó là dữ liệu thật. Chỉ cần đọc nó đúng cỡ: đây là bằng chứng cho khả năng áp dụng, không phải bằng chứng cho hiệu quả phổ quát.
Phần đáng chép lại: cách họ chuẩn bị
Với doanh nghiệp Việt Nam, tuần bốn ngày phần lớn chưa khả thi, nhất là trong sản xuất, bán lẻ và dịch vụ theo ca. Nhưng cách thử nghiệm được thiết kế thì dùng được cho bất kỳ thay đổi lớn nào về cách làm việc.
Trước khi bắt đầu, các doanh nghiệp tham gia dành khoảng hai tháng chuẩn bị: rà lại quy trình để tìm việc có thể bỏ, cắt bớt họp, thống nhất cách phủ ca để khách hàng không bị gián đoạn, và chọn trước những chỉ số sẽ theo dõi. Phần lớn thay đổi về năng suất đến từ việc bỏ việc thừa, không phải từ việc làm nhanh hơn.
Đó là thứ áp dụng được ngay cả khi không giảm ngày làm nào: nếu một tổ chức buộc phải làm xong cùng khối lượng trong ít giờ hơn, họ sẽ phát hiện ra mình đang có bao nhiêu cuộc họp không cần thiết.
Rủi ro ít ai nói: giờ giảm mà việc không giảm
Có một kiểu thất bại rất dễ xảy ra với tuần bốn ngày, và nó không xuất hiện trong con số 92%. Đó là khi tổ chức cắt một ngày làm nhưng giữ nguyên khối lượng công việc, kỳ vọng và deadline. Nhân viên vẫn hoàn thành, bằng cách làm dày hơn trong bốn ngày còn lại, trả lời tin nhắn vào ngày nghỉ, và mang việc về nhà.
Trên báo cáo, mọi chỉ số đều đẹp: sản lượng giữ nguyên, nhân viên nói thích chính sách mới. Nhưng thứ đang xảy ra là tăng cường độ lao động, và hệ quả của nó xuất hiện muộn, dưới dạng kiệt sức và nghỉ việc, thường sau sáu tới mười hai tháng.
Trong các thử nghiệm được tổ chức tốt, phần lớn thời gian tiết kiệm đến từ việc bỏ bớt họp, bỏ báo cáo không ai đọc và rút ngắn quy trình phê duyệt. Nếu một tổ chức không tìm được những thứ để bỏ, thì nó chưa sẵn sàng giảm ngày làm, và nên dừng lại ở bước dọn quy trình.
Với doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ theo ca ở Việt Nam, phiên bản khả thi hơn thường không phải bốn ngày, mà là giảm giờ làm thêm thường xuyên, sắp ca ổn định để công nhân biết trước lịch, và bảo đảm ngày nghỉ thật sự là ngày không bị gọi.
